Blog Sitem
  Karavezir Camii
 

Karavezir Camii ve Külliyesi

KARAVEZİR SİLAHTAR SEYİT MEHMET PAŞA

Silahtar Seyit Mehmet Paşa, aslen Gülşehir'li olup 1735 yılında doğmuş ve küçük yaşlarda İstanbul’a giderek Saraydaki dayısı Aşçıbaşı Süleyman Ağa’nın yanında Helvahane’ye sığınmıştır. Sonra Zülüflü Baltacılar Ocağı’na kaydedilmiş (1759) ,burada gösterdiği başarıdan dolayı Hazine odası ikinci yazıcılığına tayin edilmiştir.
 
Bu sırada Veliaht Abdülhamit’in kahvecibaşlı olan kardeşi Mustafa Ağa’nın sayesinde Abdülhamit’in dikkatini çekti. Abdülhamit padişah olunca , has oda mabeyinciliğine , üç hafta sonra da hazine kethüdalığına tayin edildi. (1774) Bir yıl sonra da Silahtarlığa getirildi. Çok zeki ve caliskan olduğundan, gerek sarayda gerekse dışarda nüfus ve kudretini göstermiştir.
 
774 Kaynarca Antlaşması’ndan sonra ıslahat yapmak isteyen 1. Abdülhamit, sadrazam yaptığı kişilere geniş yetkiler vermiş ise de, bunlar arzu edilen yenilikleri yapamadıklarından sadrazamlık görevine 22 Ağustos 1779 tarihinde Silahtar Seyit Paşa’yı getirmiştir.
 
Paşa Muşkara'yı Nevşehir yapan İbrahim Paşa'nın yaptıklarını kendi kasabasına yapmak istiyordu. Bu nedenle 18 ay 17 gün süren kısa sadrazamlık devresinde bir çok hayırlı hizmetlerde bulunmuş, 30 haneli Arapsun'u (Gülşehir'in eski adi) bir külliye ile donattmistir. 
 
Külliye cami, mederese, hamam mektep ve 8 Çeşmeden meydana gelen bir külliyedir. Karavezir Seyit Mehmet Paşa'nın yaptırdığı Camii, Camii medrese üzerindeki kitabelerden Camii ve çeşme'nin 1779 da Medresenin ise 1780'de yapıldığı anlaşılmaktadır.


 
Bugün de bütün yapılarıyla ayakta olan ve hizmet veren bu görkemli eser Paşanın bir yadigarı olarak kaldı. Adının unutulmamasını sağladı. Fakat ne yazık ki Kızılırmak kıyısındaki Arapsun köyünden çıkıp devletin padişahtan sonra en yüksek makamına yükselme şerefine ulaşan Karavezir Seyit Mehmet Paşa kendisinden beklenenleri yapamadı. Devlet adamları ahlak çöküntüsü içindeydi. Rüşvet almış yürümüştü. Batışı durdurmak mümkün olmadı. Sadrazamlığı döneminde hiç bir yenilik yapılamadı. 18 ay 17 gun sadrazamlık yaptı. 20 şubat 1781 yılında eceliyle İstanbul’da ölmüştür. Mezarı İstanbul’da Sirkeci ile Eminönü arasında yer alır.
 
Karavezir Külliyesi

 

Gülşehir ilçesinde Karavezir Seyid Mehmed Paşa tarafından 1779’da yaptırılan külliye; câmi, medrese ve çeşmeden meydana gelmektedir. Câmisi Kuşunlu Câmi olarak da bilinir. Medrese 1960’ta tâmir ettirilmiş olup kütüphâne olarak kullanılmaktadır.

 
 
Osmanlı mimarisindeki açık avlulu medreseler grubundan olan bu yapı avlunun kuzey ve doğusundaki odalarla birlikte L biçiminde bir plan tipi göstermektedir.
 
Medresenin güneyindeki oldukça gösterişli mermer bir kapıdan avluya girilmektedir. Medrese avlusunun etrafı yuvarlak kemerlerle birbirine bağlanmış sütunların oluşturduğu bir revakla çevrilidir.
 
Revakların arkasındaki odalar birbirinin eşi olup, içlerinde ocak ve dolap nişleri bulunmaktadır.
 
Hücrelerin üzerleri kubbelerle örtülmüştür. Yalnız güneydeki en büyük hücre diğerlerinden farklı olup, içerisinde de beş adet niş bulunmaktadır.

Günümüzde kütüphane olarak kullanılan medrese Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1960 yılında onarılmıştır. 
 

Gülşehir Karavezir Medresesi

 

Gülşehir’de 1778-79 tarihleronde Silahtar Seyit Mehmet Paşa tarafindan yaptirilmistir. Mimari Ebubekir Veledi Halil Efendi’dir. Külliyenin bir bölümünü oluşturan medrese caminin tam karşısında bulunmaktadır. Medresenin giriş kapısı üzerindeki kitabeden 1780 yılında yapıldığı yazılıdır.

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mimari Özellikleri :  Medresenin 12 hücresi ve bir dershanesi vardır. Medreseye güneyden bulunan bir kapı ile girilir. Portalin tam karşısında ve girişin sağ tarafında hücreler bulunmaktadır. Hücrelerin ilki dershanedir. 13 ayağın taşıdığı revaklar dershanenin  ve hücrelerin önünü çevirmektedir.Bütün hücrelerin ve  dershanenin kubbeleri dıştan sekiz kenarlı bir kasnağa oturmaktadır.Kubbeye  pandantiflerle geçilmektedir.

 

Her odanın  kubbesi yanında  birer  bacası bulunmaktadır. Dershanenin kubbesi diğerlerinden yüksektir. Dershanenin ve hücrelerin  zemini önceleri kesme taş ile kaplı iken 1963 tarihinde yapılan  onarım esnasında çokgen şekiller yapılmıştır.

 

Revakların zemini kesme taş levhalarla kaplanmış olup  üzeri dam ile örtülüdür. Medrese  de yapı malzemesi olarak sarı ve beyaz renkte  kesme taş kullanılmıştır. Medreseye giriş yuvarlak kemerli  ve gayet sade olan portal   dikdörtgen bir silme içine alınmıştır. Onarım esnasında  ahşap olan kapı değiştirilmiş ve yerine yenisi takılmıştır. 
 
Hücrelerin  ve dershanenin  kapıları  dar ve yuvarlak kemerli olup hiçbir değişikliğe  uğramamıştır. Dershanede  dört , diğer  11   hücrede iki ve bir hücrede  de üç dar  ve sağır kemerli  pencere bulunmaktadır. Bu pencerelerin çerçeveleri  de 1963 yılında  yapılan onarım esnasında değiştirilmiştir.
 
Medrese 1933 yılından 1962 yılına kadar hapishane, 1962’den beri kütüphane olarak kulanılmaktadır. Medresenin planı L harfi şeklindedir.
 
  
Gulsehir Karavezir Medrese Kapisi
 
Medrese Kapısındaki  Kitabe :

Cenabı sadr-ı sikender zamir-i Dara – der

Şümül –i feyz-i atası cihana meşrebce

Müşir-i mekremet  aver ,semiyy-i fahr-ı rüsül

Ki nevk-i   fikreti  saib hemişe miskapca

Bu dar-ı  neşri  güzel yaptı hasbeten  lillah

Sebike-i ameli düştü vefki kalabca

Sezayazılsa  ser-i baba adilatarihi

Makam-ı ilm-i mekarım  tamam matlabca 1192

Namakahüveliyyüd-din Müteferrika-i derğah –ı ali ve Eminül  bina,1194 hicreti men  hulika’l-ardu ves sema.

Dershanenin  üzerindeki kitabe ayettir.

Em leküm kitabun  fihi tedrusun ,Kalem suresi , 57.ayet

    1193 (sene)

 

;;
 
 
Gülşehir Karavezir Hamamı

 

Gülşehir'se 1778 tarihinde SilahtarSeyit Mehmet Paşa tarafindan mimar Ebubekir  Veledi Halil Efendi'ye yaptirilmistir.
 
 
Gulsehir Karavezir Hamami, 2004
 
Mimarı  Özellikleri:  Hamam klasik Osmanlı  hamamlarında olduğu   gibi üç kısımdan oluşmuştur.
1.  Soyunmalık

2.  Ilıklık 

3.  Sıcaklık 
 

 

Gulsehir Karavezir hamami 2008
 
Hamamın giriş kapısı yuvarlak silme içine alınmış 1.80 x1.15 m. Ölçüsünde olup buradan 6.25 x 6.25 m. ölçüsündeki soyunmalık kısmına girilir. Burası  6.25 çapında bir kubbe ile  örtüdür.Kubbeye geçiş  tromplarla olup  dıştan sekizgen bir kasnağa oturmaktadır. Kubbe kasnağında birisi giriş kapısın  üzerinde , biriside girişe göre sağ kenarda   olmak üzere soyunma mahallini aydınlatan  iki küçük pencere vardır.
 
Soyunmalık bölümünden  pahlı bir çerçeve ile çevrili, yuvarlak  kemerli kapıdan  ılıklığa geçilir.Ilıklık bölümünün üzeri beşik tonozla örtülüdür. Ilıklıktan yuvarlak kemerli bir kapıdan sıcaklığa geçilir. Sıcaklık bir kubbe ile örtülüdür. Burada kubbeye geçiş trompla sağlanmıştır. Kubbe dıştan sekizgen kasnağa oturmaktadır. Sıcaklıkta beş musluk mevcut olup kurnaları mermerdendir. Hamamın  su haznesi girişe göre sağ taraftadır.
 
Soyunmalık yerinin duvar kalınlığı 1 metredir. Yapı malzemesi olarak  gri renkte kesme taş kullanılmıştır. Hamamın bozulan taşları 1963 yılında yapılan tamir esnasında değiştirilmiştir.
 
Yakin gecmiste yeniden restore edilen hamam gunumuzde halen kullanılmaktadır.

 

Gülşehir Karavezir Camii

Gülşehir’de 1778-1779 arihinde Silahtar Seyyit   Mehmet Paşa tarafindan yaptirilmistir.

 
Caminin mimarının sekiz akçe yevmiye ile çalışan Ebubekir Veledi Halil Efendi olduğu Karavezir’in  vakfiyesinde yazmaktadır.
 

 

Osmanlı mimarisinin karakteristik özelliklerini taşıyan cami, iki renkli kesme taştan yapılmış, kare planlı, ana mekanını kaplayan 11 m çapındaki kubbe dört kemer üzerine oturtulmuştur.
 
Kubbe dört sivri kemer ve köşelerde pandantifler ile beden duvarları üzerine oturmuştur. Kubbe ağırlığını kısmen köşe kuleleri ve payeler, kısmen de kemerler taşır. Giriş kapısı çerçevesinin üzerinde profilli barok üslupta mermer kitabe bulunmaktadır.

Yeşil zemin üzerine altın yaldızla işlenmiş madalyon şeklinde I. Abdülhamid’in tuğrası yer alır. Tuğranın yan taraflarında siyah, yeşil, mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır.
 
“Şahı-Şahani Hamidi Şeyh Sadr-ı Zişan-ı Silahtar Paşa, hayr-ı niyetiyle razı-i Hak içün, kıldı bu cami pür nuribina, sıdkile aşafı alişane, beş vakitte idelim hayr ve dua, tam tarih-i itmamın da oldı bir beyt ile lüfti göya, kıldı bu camii ehya-e lillah-i sahibi Sadr Mehmed Paşa 1193.”
 
Mimarı Özellikleri:  Karavezir Camii avlusu ile birlikte 17 x 23 metre ölçüsünde 393m alanı kaplamaktadır. Cami 10.50 m. ölçüsünde bir kubbe ile örtülüdür.Kubbe plastır  şeklinde çıkıntılarla kendini gösteren  dört sivri kemer ve köşelerde pandantiflerle  beden duvarları  oturtulmuştur.
 
Kemerlerin itme kuvveti güneybatı, güneydoğu, kuzeydoğu da köşelere  yerleştirilen  2.45  x   2.65 m. ölçüsünde  ağırlık kuleleriyle  karşılanmıştır. Kuzeybatı da bu kulelerin yerini minare kaidesi almaktadır. Cami  içinde 2.25 m. yüksekliğinde  altı adet  mermer sütunun birbirine yuvarlak kemerler vasıtasıyla bağlanarak  taşıdığı kadınlar mahfili vardır. Buranın döşemesi ahşaptır. Caminin zemini taş levhalarla kaplıdır. 

 

Duvar kalınlığı 1.45m. ölçüsünde olup sarı ,kırmızı ve beyaz taşlardan yapılmıştır. Harem cephelerde üç sıra halinde pencerelerle aydınlatılmıştır.
 
 
 
Cami  avlusunda , doğuda , batıda ve güneyde olmak üzere  üç kapı vardır. Doğuda ki  kapı büyük yuvarlak kemerli ,silme şeklinde iki çerçeve içine alınmış olup  sağ ve sol tarafında iki mihrabiye bulunmaktadır. Diğer kapılar  bundan  daha küçük ve yuvarlak kemerlidir. Caminin cümle kapısı  yuvarlak kemerli olup , her kemer taşının alnı sarı, kahverengi, siyah renkte boya ile somaki taklidi nakışlarla süslenmiştir.
 

 
 

Kitabesi giriş  kapısı çerçevesinin  üstünde bulunup mermerdendir.Kitabenin  üzerinde   barok üslupta  bir alınlık içine alınmış , yeşil zemin üzerine  altın yaldızla işlenmiş  madalyon şeklinde Sultan 1. Abdülhamit’in tuğrası bulunmaktadır. Tuğranın yan taraflarında siyah,yeşil ,mavi renkte yağlı boya ile boyanmış birer demet çiçek bulunmaktadır.

 

Camide üst üste  üç  sıra halinde kırk  pencere  vardır. Birinci sıradakiler 0,90 x 1,80 m. ölçüsünde  olup  sağır  sivri  kemerlidir.Diğer  pencereler  yuvarlak  kemerlidir.1,40 x  0,75  m. ölçüsünde olan mihrabın sağ ve sol tarafındakiler   diğerlerinden  küçüktür. Kubbe   kasnağındaki sekiz  pencere de  yuvarlak  kemerlidir.

 

Son  cemaat  mahalli  6  adet  mermer  sütun  ve  kuzey  cephe  duvarında  plastır şeklinde    beş   adet sütuncenin  birbirine  kemer  ile bağlanarak  taşıdığı üç  kubbe ve  bir  aynalı   tonozla  örtülüdür.Kubbeler  pandandiflerle  kemerlere   bağlanmaktadır. Aynalı  tonozla   örtülü  bölme  diğerlerinden daha  dar,sütunları  kısa  olup  minareye  yakındır.

 

Kuzey cephesinde fazla simetrik olmayan 6 sütunun taşıdığı üç gözlü son cemaat yeri bulunmaktadır. Üç kubbede de derinlemesine aynalı tonozla örtülüdür. Sütunlar birbirlerine basık sivri kemerle bağlanmıştır. Son cemaat yeri kubbeleri, içten pandantiflerle, dıştan kasnağa oturur. Kubbelerde yer yer nemden dökülmüş olmakla beraber kalem işi süslemeler bulunmaktadır.
 

Camiin ilk  yapıldığı  devre  ait küçük  bir  şadırvanı  varken  1895  tarihinde  bu  şadırvan  yıkılarak bunun  yerine  büyük  bir  şadırvan  yapılmıştır. Bu  şadırvanda  1968  yılında  dış  duvarlarda yapılan  onarım  esnasında  değiştirilerek  şimdiki  hale  getirilmiştir. Abdest  musluklarının  önü  dört  ayağın  taşıdığı, yuvarlak  kemerli  ve  üstü  tonozla  örtülü bir revak şeklindedir. Altı tane  abdest  musluğu bulunmaktadır.   

  

Üstü aynalı tonozla örtülü mihrap kısmı, dışarıya taşkın 4.15 x4.50 m. ölçüsünde bir hücre teşkil eder. Mihrap nişinin iç yüzü somaki kaplamadır. Mihrabın sağ ve solunda  mermerden  barok üslupta sütünceler  bulunmaktadır. Barok üslupta  görülen  C ve  S   şekilli motifler  burada da kendisini gösterir.  Altın yaldızlı  süslemeler çoğunluktadır.

 

Mihrabın üstünde  iki köşede  bir de ortada yeşil madalyon ortasında  altın yaldızlı motifler vardır. Mihrabın üzerinde mavi ve kırmızı güllerden bir çelenk bulunmaktadır. Mimber  orjinal  olup somaki bir kaplamadır. Mimber üzerinde sağ ve sol yüzde olmak üzere  mermer iki tane madalyon  vardır. Caminin kuzeybatı köşesinde 36 metre yüksekliğinde  bir şerefeli  minaresi vardır.

 

 
Gulsehir Karavezir Camii
 
Camide dört kitabe vardır. Bunlardan avlunun doğu ve güney kapılarındaki kitabeler ayettir.

 

Doğudaki: Selamün  aleyküm  Tıbtüm  fedhuluha  halidin .

Manası: Selam ( ve selamet ) size , tertemiz  geldiniz artık ebedi kalmak üzere girin buraya .

 

Güney kapıdaki  kitabe: Selamün aleyküm  bima sabertüm fenime  ukbaddar.

Manası: Sabrettiğimiz şeylere mukabil sizlere selam dar-ı dünyanın en güzel sonucudur  bu.

 

Caminin kapısındaki kitabe: Şahı  Şahanı hamidi şehy sadr-ı Zişan-ı Silahtar paşa hayr-ı niyetiyle rıza-i Hak içun kıldı bu camii pür muribina  ,sıdkıle asafı  alişane ,beş vakitte idelim hayr ve dua , tam tarih-i itmanın da, oldı  bir beyt ile lütfi kıldı bu cami ehya-e lillah-ı ,sahibi sadr Mehmet Paşa 1193 (Hicri)

 
Kubbe  ile  kasnağın  birleştiği  yerde, bir  sıra halinde laleler ile  sitilize yaprak  ve vazo şekilleri  görülmektedir.Kıble yönündeki çıkıntının içindeki pencere üzerleri lale, sümbül ve menekşelerle  süslenmiştir.İlk  sıra  pencereler üzerinde siyah  zemin üzerine güney  beyaz yazılmış Ayetel-kürsü  doğu, batı  ve  güney duvarlarını dolaşmaktadır.Mihrap hücresi pencereleri sarı, mavi renkte , diğer pencerelerde mavi ve koyu renkte  çerçeveler içine alınmıştır. Kubbenin ortasında  mavi zemin üzerinde beyaz boya ile yazılmış bir ayet bulunmaktadır.
 
Gulsehir  Karavezir
 
Gülşehir Karavezir Ceşmeleri

 

Karavezir’in vakfiyesinde 8 çeşmeden bahsedilmektedir. Bunlardan zamanımıza kadar gelmiş olan Beyler, Sipahi, Bayraktar ve Baş çeşmeleri   halen kullanılmaktadır.Çeşmeler yol kenarlarına yapılmış olup, yollara bakan  yüzlerde birer lüleleri  vardır.Yollardan geçen hayvanların susuzluğunu  giderebilmesi için dört yalak arka arkaya dizildiği  söylenmektedir.

 

Çeşmelerdeki  Kitabeler:

   

1.  Hazret-i sadr-ı mükerremini hümem

2.  Seyyidin zatı asaf  pudsi sıfat-i

3.  Cud-u ve ihsan  iyle  ol pür himmetin

4.  Aktı bu nev-i çeşmeden adni Fırat

5.  Şark ve garbe  ola fermanı revan

6.  Reşhaden serr-i siper ola takim nebat

7.  Gel suyun iç lutfi oku tarihini

8.  Oldu car-i çeşme aynül hayat

    1193 (sene)

 

Külliyenin bir parçası sayılan Başçeşme, yan kanatlardan alçak seviyedeki duvarlara bağlanmakla birlikte bir meydan çeşmesi niteliğindedir. 1779 tarihi düşülen kitabesiyle geç devir Osmanlı mimarisinin güzel örneklerindendir.

Gülşehir'deki diğer çeşmeler, Beyler Çeşmesi, Bayraktar Çeşmesi ve Sipahi Çeşmesi 'dir. Kitabelerinde 1779 tarihi okunan bu eserler, daha küçük ölçülü duvar çeşmesi formunda tasarlanmış örneklerdir.

 

Gülşehir Karavezir Başcesme

 

Nevşehir ili Gülşehir ilçesinde Karavezir Mehmet Paşa’nın yaptırmış olduğu külliyenin bir bölümünü oluşturan başçeşme Lütfü isimli bir ustaya 1779 tarihinde yaptırılmıştır. 

Daha önce Tuzköy’ü yolu üzerine yapılan çeşme  sonradan  cami ve medresenin   yanına getirilmiştir. 1778’de Silahtar Seyit Mehmet Paşa tarafindan Lütfi Usta’ya yaptirilmistir.

 

Tarihi Cesme - Gulsehir 

 

Mimarı Özellikleri: Çeşme düzgün kesme taştan yapılmış, çeşitli dönemlerde onarılmıştır.

 

Çeşmenin ön yüzü sivri kemerli bir niş şeklinde olup, bu nişin önünde yalak taşı, arkasında da su deposu bulunmaktadır.

 

Orjinal  çeşmenin bir lülesi  vardır. Lülenin aslında oluk şeklinde olduğu söylenmektedir.

 

Çeşmenin ayna taşı yuvarlak bir kemer içine alınmıştır. 






Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsminiz:
E-mail adresiniz:
Siteniz:
Mesajın:

 
  Bugün 182 ziyaretçikişi burdaydı!